donderdag 12 november 2015

Van wie is het lesmateriaal dat jij ontwikkelt? Van jou of van de school?

Afbeelding afkomstig uit het infoblad "Auteursrecht: beter goed regelen – Wat mag wel en niet met het werk van jezelf en anderen?" - www.leermiddelenvo.nl.

Als 'schoolmeester-in-actieve-dienst' maakte ik op school - maar veelal thuis - met typemachine, stencilpen en 'knippen-en-plakken' - nog met een echte schaar-en-lijm  - allerlei lesmateriaal voor de groep die ik in enig schooljaar had. Een heel gedoe. Gelukkig ging het met de pc, internet, printer en kopieerapparaat allemaal een stuk makkelijker en sneller. Nieuwe technologieën - zoals het digibord - zorgden voor steeds mooier (interactief) lesmateriaal. Het internet maakte/maakt het mogelijk het zelfgemaakte lesmateriaal online te delen - via mijn Yurls - met mijn leerlingen en collega's. Ik had dit lesmateriaal immers zelf ontwikkeld. Het was van mij. Ik had het auteursrecht, dus ik kon er mee doen wat ik wilde...

Het is wat ingewikkelder dan ik dacht...

Ik had het auteursrecht op mijn zelfgemaakte lesmateriaal, dus ik kon er mee doen wat ik wilde... Dat dacht ik toen, maar kennelijk heb ik dat fout gedacht, want op de  website ICTarbeidsrecht vond ik onlangs het artikel 'Auteursrecht in dienstverband: hoe zit het?' (Rose Cameron | 01-10-2012) waaruit blijkt dat dit mogelijk toch iets anders ligt.
"Tussen werkgevers en werknemers bestaat nog wel eens verschil in mening over bij wie de auteursrechten op een werk – zoals software – liggen. Zeker als daar in de arbeidsovereenkomst niets over is opgenomen. Waar liggen de auteursrechten bijvoorbeeld in het geval een gedetacheerde programmeur broncode in privésfeer buiten kantooruren heeft geschreven en de werkgever daar gebruik van wil maken…" Lees het hele artikel »
In bovenstaand artikel is sprake van door een werknemer gemaakte software. Maar als je software vertaalt in zelfgemaakte uitlegfilmpjes, zelfgemaakte 'digibord'-lessen, werkbladen, werkboekjes, online oefenmateriaal, e.d., hoe zit het dan met de auteursrechten? Heb jij dan nog wel de auteursrechten op dat uitlegfilmpje, die 'digibord'-les, dat werkblad, dat leuke werkboekje..?

Ik ben eens gaan zoeken op de oude website van Kennisnet.nl via de 'Internet Archive - WayBackMachine'. Ik wist dat op de oude website het e.e.a. te vinden was over auteursrechten. Ik vond het volgende...
"Het auteursrecht op de werken die de docent maakt als werknemer (in loondienst) in het kader van zijn taakomschrijving komt toe aan de werkgever tenzij anders wordt overeengekomen. Dit kan ook gelden voor werken die niet onder werktijd, maar bij-voorbeeld als lesvoorbereiding, worden gemaakt. De cao’s voor het basis-, voorgezet- en middelbaar beroepsonderwijs bevatten bepalingen hierover…(Bron)
En ook dit...
"De onderwijsinstelling mag als rechtmatig eigenaar, de werken van een docent (in loondienst) verveelvoudigen en openbaar maken zonder toestemming van de docent (Exploitatierechten)".
In de 'CAO voor het Primair onderwijs 2014-2015' (pdf) staat het volgende (Artikel 11.4 Intellectueel eigendom):
"Indien en voor zover de functie van de werknemer mede omvat het in opdracht van de
werkgever vervaardigen van bepaalde werken van letterkunde, wetenschap of kunst, berust het auteursrecht van die werken bij de werkgever, tenzij anders wordt overeengekomen. (Bron)"
Dit artikel is ook te vinden in de 'CAO voortgezet Onderwijs 2014-2015' ( Artikel 18.5).

Op de oude site van Kennisnet.nl wordt ook verwezen naar een 'verkennend onderzoek' door het Instituut voor Informatierecht (IViR). Dit blijkt een 'pdf’-documen' te zijn: "Auteursrecht en Open leermiddelen – Onderzoek in opdracht van de stuurgroep ‘Stimuleren Gebruik Digitaal Leermateriaal’" en is geschreven door Dr. L. Guibault  (Amsterdam juni 2009).

Guibault schrijft in dit document i.z. het vervaardigen van materiaal in jouw vrije tijd of zoals Kennisnet zegt: “(...) werken die niet onder werktijd, maar bijvoorbeeld als lesvoorbereiding, worden gemaakt” het volgende:
"Het feit dat een werk (mede) in werktijd tot stand komt doet daarop geen rechten voor de werkgever ontstaan als het vervaardigen niet tot de taak van de werknemer behoorde. Echter, waar het verrichten van een bepaald werk wél tot de taak van de werknemer behoort, sluit het feit dat het in de vrije tijd van de werknemer tot stand is gebracht niet uit dat de rechten aan de werkgever toevallen".
Op Wikiwijs vond ik het volgende document: "Auteursrecht voor docenten" (Let op! Document wordt meteen gedownload als je op de 'link' klikt!). Op bladzijde 6 – 7 staat het volgende:
"Een belangrijke vraag is wie precies de auteursrechten verkrijgt op het werk dat je als docent hebt gemaakt. Je bent geneigd om te denken dat jij als maker de rechthebbende bent. Maar de wet zegt dat auteursrechten, ontstaan in dienstverband en binnen de context van het werk waarvoor je in dienst bent, aan de werkgever toekomen. De hamvraag is dus of je het werk in het kader van je baan als docent maakt."
Auteurswet - Artikel 7: Indien de arbeid, in dienst van een ander verricht, bestaat in het vervaardigen van bepaalde werken van letterkunde, wetenschap of kunst, dan wordt, tenzij tusschen partijen anders is overeengekomen, als de maker van die werken aangemerkt degene, in wiens dienst de werken zijn vervaardigd. (Bron)
Het volgende plaatje, dat ik heb 'geknipt' uit het infoblad "Auteursrecht: beter goed regelen – Wat mag wel en niet met het werk van jezelf en anderen?" (pdf) van www.leermiddelenvo.nl zet e.e.a. overzichtelijk in beeld:


Bovenstaand schemaatje laat e.e.a. zien uit het oogpunt van de school, de werkgever. Bekeken vanuit de maker van het 'werk' is zijn/haar 'werk' gemaakt in het kader van lesvoorbereiding. Dat zou dus – volgens mij – betekenen, dat je dus geen auteursrecht hebt op het door jouw gemaakte lesmateriaal, maar dat het auteursrecht van het door jouw gemaakte uitlegfilmpje, 'digibord'-les of werkblad berust bij de school, c.q. jouw werkgever (schoolbestuur).

Hoe zit het met de 'Creative Commons licenties'?

Op de website van Creative Commons Nederland staat op de pagina 'Freelance-overeenkomsten en Creative Commons' o.m. het volgende:
"Om een Creative Commons-licentie te kunnen toepassen op een werk is het nodig dat je er zelf de auteursrechten op hebt. Werken die in het kader van een tewerkstellingsovereenkomst worden vervaardigd, behoren niet automatisch toe aan de maker. (...) Voor werken die in dienstverband gemaakt worden, is de algemene regel dat het auteursrecht automatisch overgaat op de werkgever tenzij er een uitdrukkelijke uitzondering in de arbeidsovereenkomst is opgenomen. (Bron)"

Er blijven n.a.v. bovenstaande bij mij een hoop vragen...

  • Ik vind het een heel grijs gebied:
    a. "Het maken van leermateriaal moet onder de taakomschrijving van de leerkracht vallen."
    Ik kan dit nergens expliciet in de 'Bekwaamheidseisen PO' (pdf) terugvinden. Is het soms af te leiden uit de 'Bekwaamheidseisen'..?
    b. "De leermiddelen moeten volledig binnen schooltijd zijn ontwikkeld."
    Dus... Maak je een werkblad, 'digibord'-les, enz. thuis, dan heb jij het auteursrecht..?
    Ik heb vroeger veel 'digibord'-lessen en werkbladen thuis gemaakt. Mijn lesvoorbereidingen maakte ik altijd thuis...
    Kortom: als niet wordt voldaan aan -a- en -b-, heb ik het auteursrecht, maar wordt wel voldaan aan -a- en -b- dan heeft de school c.q. het schoolbestuur het auteursrecht.
  • Als aan -a- en -b- wordt voldaan, mag je het door jou gemaakte lesmateriaal niet online delen..? Wordt niet voldaan aan -a- en -b- dan mag je jouw lesmateriaal wel online delen..?
  • Als je op enig moment een baan krijgt op een nieuwe school, mag je dan het door jou gemaakte (digitale) materiaal – dat je gemaakt hebt op je oude school – meenemen en gebruiken op je nieuwe school..?
  • Er zijn leerkrachten die in hun vrije tijd zelf educatieve software ontwikkelen. Zij gebruiken deze software op hun eigen school of in hun eigen groep en bieden die software gratis op het internet aan. Wie heeft het auteursrecht op deze software: de maker of de school (het bestuur)?
  • Is het derhalve verstandig – om de door jouw gemaakte 'werken' veilig te stellen – altijd een auteursrechtovereenkomst met het bevoegd gezag te maken, waarin staat wat je wel en niet mag doen met door jou gemaakte 'werken'?
Ik ben geen jurist, maar ik vind het een vreemde situatie. Jij hebt het 'werk' c.q. dat werkblad, enz. toch gemaakt; jij hebt jouw vrije tijd en energie erin gestopt en dan zou je er niet mee mogen doen wat je wilt, bijvoorbeeld delen met anderen. Vreemd!

Hoe denk jij hierover? Heb jij ervaring met een situatie waarbij het 'bevoegd gezag' het auteursrecht op jou gemaakt (digitaal) lesmateriaal claimde? Is er een jurist die hier iets over kan zeggen? Plaats een reactie en geef je mening.

7 opmerkingen:

  1. Helder en uitgebreid blogbericht. Inderdaad is de arbeidsovereenkomst geldig en is het altijd slim om met je werkgever apart een overeenkomst te maken over auteursrechten als je veel eigen maetriaal gaat ontwikkelen.

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Zoals ik niet anders van je had verwacht, ben je weer met hart en ziel in deze materie gedoken. Ook voor mij blijft het een vreemde zaak. Hoe kan een werkgever überhaupt controleren of punt B van toepassing is? Het zal in de meeste gevallen met het materiaal dat een leerkracht maakt wel meevallen, maar het is zeker slim om, zoals Dick ook schrijft, van tevoren afspraken te maken met je werkgever. Ik heb het ook nooit gedaan, overigens.

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Goed artikel
    Ik ben mediathecaris/mediacoach op een school in het VO. In die functie geef ik ook 'instructie' aan leerlingen en daarvoor gebruik ik vaak zelf ontwikkelde lessen. Moet ik het maken daarvan nu maar staken omdat deze werkzaamheden niet in mijn functieprofiel staan? Of kan ik deze lessen wel verspreiden omdat het maken van lessen niet in mijn functieprofiel staan?

    Even kort door de bocht: Daarnaast ben ik van mening dat dit auteursrecht niet meer van deze tijd is. Onze werkgever (VO) krijgt het geld van de overheid om ons te betalen. Uitgaande van wie betaald bepaalt valt het auteursrecht toe aan de overheid. De overheid dient transparant te zijn - dit werk valt waarschijnlijk niet onder de commissie stiekem dus publiceren deze handel!

    Guy Lhoest


    BeantwoordenVerwijderen
  4. Tsja, lastige materie.
    Ik heb ooit een complete leergang gemaakt voor mijn vak. Die heb ik ook gebruikt. Alle eisen voor het eindexamen (vmbo) waren er in verwerkt en van het mbo kreeg ik terug dat onze leerlingen bovengemiddeld geschoold waren in dit vak.
    De school heeft mij niets gevraagd. Deze leergang hoefde ik niet te schrijven. Hij ontstond uit onvrede over het beschikbare materiaal (en onderwijzers-eigenwijsheid). Ik heb er menig vrij uurtje aan opgeofferd. Ik ben er niet (extra) voor betaald. Dat laatste is misschien een beetje wrang als ik mijn activiteiten vergelijk met die van collega-lesboeren. Zij ontvangen hetzelfde salaris voor het slaafs volgen van de methode. Ik chargeer.
    Inmiddels werk ik niet meer op die school en mijn opvolger staat met lege handen (qua methode). Al het materiaal dat ik heb ontwikkeld staat online, tegenwoordig achter een wachtwoord, en ik beheer het, zoals ik het al die jaren heb beheerd. Sterker nog: ik heb het pakket uitgebreid en verfijnd naar een algemeen bruikbaar concept. Collega-scholen willen er gebruik van maken en zijn bereid ervoor te betalen (niet overdreven veel, maar ik hoef er niet rijk van te worden). Zo snijdt het mes aan twee kanten. Ik kom uit de kosten. Anderen hebben een voordelige leergang.
    Is het terecht dat mijn voormalig werkgever het (gebruiks)recht van mijn materiaal opeist? Ik dacht het niet. Mijn werkzaamheden hebben de school jarenlang voordeel opgeleverd, omdat er geen uitgeversmateriaal hoefde te worden aangeschaft. Ik heb destijds geen 'winstdeling' o.i.d. gehad. Zelfs een compliment, een boekenbon of een bosje bloemen kon er niet af. Het werd als vanzelfsprekend aanvaard.
    Let wel. Ik ben niet verbitterd, hoor. Het was mijn eigen keus om dit materiaal te ontwikkelen en te gebruiken. Noem het voor mijn part naïef dat er vooraf geen afspraken over zijn gemaakt. Want, zoals het zo vaak gaat, het ontwikkelen van dit materiaal is een groeiproces waarvan je vooraf niet weet waar het uiteindelijk toe zal leiden. Het ‘overkomt’ je.
    Ik ben wel teleurgesteld als er achteraf rechten worden opgeëist.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. 100% mee eens. Ook ik heb bij een vorige PO werkgever een nieuw vak uit de grond gestampt, inclusief methode (gebaseerd op diverse kern en streefdoelen), toetsen en overige middelen. Jarenlang tijd en energie in gestoken in de weekenden en vakanties om maar up to date te blijven. Pas toen ik bij een andere school ging werken viel het kwartje; waar is je materiaal? Tja... In mijn hoofd. Dus sterkte voor de opvolger.
      Overigens had ik laatst een identieke discussie met een uitgever en die gaf al aan: je zou ook je materiaal 'op papier' kunnen laten ontwikkelen door je zoon of dochter en dit vervolgens (al dan niet betaald) afnemen. Het is doorzichtig maar voorkomt ook problemen. Ikzelf heb inmiddels besloten helemaal niets meer te ontwikkelen zolang er vrijwel geen waardering tegenoverstaat (in welke vorm dan ook).

      Verwijderen

Plaats hier je reactie.

Opmerking: alleen leden van deze blog kunnen een reactie plaatsen.